Toetjes


Algemene informatie

Waar komen onze toetjes eigenlijk vandaan?

Een dessert als besluit van de maaltijd is voor ons de normaalste zaak van de wereld. Maar ooit waren er helemaal geen toetjes. Hoe zijn ze er ooit gekomen?

We zullen het maar meteen verklappen: het toetje is niet uitgevonden door meneer of mevrouw Mona. Toetjes zijn al veel ouder, al heetten ze toen nog gewoon dessert of nagerecht. Maar ze waren er niet altijd. Een groot deel van de geschiedenis is zelfs toetjesloos voorbijgegleden. 

De spijzen die deel uitmaakten van een diner werden in chique kringen lange tijd in één klap op tafel gezet. Warm, koud, vlees, vis, fruit, alles door elkaar. Een diner was namelijk ook een manier om je welstand te etaleren. En dat kon prima door een enorme overdaad aan voedsel op tafel te zetten, het liefst hoog opgestapeld op royale schotels en met zilveren bestek.

De Romeinen gaven het nagerecht een naam

Dat moderne toetje is van heel ver gekomen. Er is niet veel bekend over wat de Oude Grieken of Egyptenaren in welke volgorde aten: vermoedelijk namen ze als afsluiting van hun maaltijd amandelen en fruit. Van de Romeinen is wat meer toetjestraditie overgeleverd: zij hadden een aparte naam voor het laatste gerecht. Als ‘mensa secundae’ aten ze onder andere gebak, vruchten, noten en kaas. Dat gold dan voor de welgestelde Romeinen. In een gewoon Romeins gezin zullen geen toetjes zijn gegeten.

Pudding wordt steeds populairder

In de hoogste kringen werd van het nagerecht inmiddels wél veel werk gemaakt. Bijvoorbeeld door gelei, dat gemaakt werd uit de zwemblaas van vissen, na een lang proces van koken en zeven op te stijven tot een gewenste figuur. Dat kon een dier zijn, een bloem, een familiewapen of iemands beeltenis. In kookboeken uit de achttiende eeuw duiken geleidelijk aan meer puddingen op. Ze moesten eigenhandig worden gekookt of gebakken in een taartpan of een vorm. Een heel gedoe. Van toetjes die je kant-en-klaar in de winkel kon kopen was nog geen sprake.

Tot afgrijzen van koks gingen mensen thuis toetjes maken

Toen eenmaal de gelatine (1845) en de maizena (1862) waren uitgevonden ging het snel. In Engeland, en later ook in Nederland, verschenen boeken waarin werd uitgelegd hoe je pudding eenvoudig in allerlei vormen kon modelleren. In 1899 opende Klaas Honig (ja, die van de pakjes) in Koog aan de Zaan een fabriek waar maisstijfsel, maizena en puddingpoeders werden gemaakt. Tot afgrijzen van professionele koks gingen mensen thuis hun eigen toetjes maken.

Het werd allemaal nog makkelijker (of akeliger, net wat je wil) toen in 1956 Saroma op de markt kwam, een instantpuddingpoeder dat alleen nog hoefde te worden vermengd met melk en vervolgens kon worden stijfgeklopt. In deze periode kregen steeds meer mensen een koelkast zodat zuivelproducten langer konden worden bewaard. Ook dat droeg bij aan de onstuitbare opmars van het kant-en-klaartoetje.

In 1973 kwamen de plastic puddingvormen van Mona op de markt

Het zou natuurlijk geschiedvervalsing zijn als we Mona niet zouden noemen. In 1971 kwam het merk, toen gevestigd aan de Overtoom in Amsterdam, met vier toetjes die je zó op tafel kon zetten: ananas/citroen, chipolata, hazelnoot en fruitcocktail.

Snel daarna volgde de eerste dessertvla (advocaat/rum), toen de Yoghurt Flip met vruchten en in 1973 kwam de bekende plastic puddingvorm (oudste smaken: vanille, amandel en chocolade) met de saus onderin. En de ongeschreven regel dat je in het omgekeerde bakje een gaatje moet prikken om de pudding te bevrijden. Ook yoghurt werd nu door Mona in kant-en-klare vorm verkocht.

De variatie aan toetjes is inmiddels eindeloos

Zo groeiden hele generaties Nederlanders op met zuiveltoetjes. Die worden bij ons veel meer gegeten dan bijvoorbeeld in Duitsland, bleek uit onderzoek van het Productschap Tuinbouw uit 2012. In Duitsland eten ze na de hoofdmaaltijd liever fruit, bij voorkeur banaan en appel. Nederlanders hebben een voorkeur voor aardbeien.

Maar het allerliefst staan we verlekkerd voor de koeling van de supermarkt waar de toetjes in een eindeloze variatie per strekkende meter staan uitgestald. Onbegrijpelijk dat mensen ooit zónder hebben gekund.

 

Toetjes gerechten

Chocoladepudding met vanillesaus


Voorbereiden:

Meng de maizena met de cacao en suiker. Roer enkele eetlepels melk erdoor. Breng de rest van de melk met het vanillemerg en vanillestokje aan de kook. Schenk het cacaomengsel al roerend erbij en laat al roerend 3-4 minuten koken. Verwijder het vanillestokje. Spoel de puddingvorm(pjes) om met koud water en giet het chocolademengsel erin. Laat de pudding afkoelen en zet minimaal 3 uur in de koelkast. Of maak een dag van tevoren.

Bereidingstip:

Maak de chocoladepudding iets steviger en los 10 blaadjes gelatine op in het warme puddingmengsel.

Ingrediënten voor 4 personen

  • 75 gram maizena

  • 50 gram cacaopoeder

  • 100 gram suiker

  • liter melk

  • 0.5 vanillestokje (opengesneden, merg eruit)

voor de saus

  • 500 milliliter melk

  • 0.5 vanillestokje (opengesneden, merg eruit)

  • eieren 

  • 30 gram suiker

  • theelepel maizena

Bereiding:

  1. Breng voor de saus de melk met het vanillemerg en vanillestokje aan de kook. Klop de eieren met de suiker los en roer de maizena erdoor. Giet al roerend een deel van de kokende melk erbij en voeg het eimengsel al roerend toe aan de rest van de kokende melk. Verwijder het vanillestokje. Laat de saus afkoelen en roer regelmatig.
  2. Steek de rand van de pudding aan de bovenkant los. Stort de pudding op een schaal en bedruppel met de vanillesaus.

Benodigdheden:

  • puddingvorm (van 1 l) of
  • 4 eenpersoons puddingvormpjes (à 250 ml)

Zomerfruit-plaattaart met bosvruchtenijs


Ingrediënten voor 4 personen

  • 1 blik croissantdeeg (koelvers)
  • 200 gram roomkaas
  • 1 theelepel vanille-essence
  • 2 eetlepels poedersuiker
  • 1 citroen (rasp) 
  • 200 gram aardbeien (schoongemaakt) 
  • 100 gram bramen
  • 100 gram blauwe bessen
  • 1 bakje yoghurtijs met bosvruchten
  • munt (om te garneren) 

Bereiding:

  1. Verwarm de oven voor op 185ºC. Rol het deeg als een lap uit op de bakplaat en druk de geperforeerde lijntjes iets dicht. Meng de roomkaas met de vanille-aroma, poedersuiker en citroenrasp.
  2. Bestrijk het deeg met de roomkaas tot circa 2 cm van de rand. Verdeel al het fruit erover. Bak de plaattaart in de oven in 15-20 minuten goudbruin. Snijd in stukken en serveer met een bol ijs.

Benodigdheden:

  • bakplaat met bakpapier

Amandelpudding met granaatappel


Ingrediënten voor 4 personen

  • 50 gram blanke amandelen
  • 50 gram maizena
  • 700 milliliter melk
  • 75 gram suiker
  • 2 eetlepels grenadinesiroop of
  • 2 eetlepels frambozensiroop
  • kaneelpoeder
  • 75 gram lichtbruine basterdsuiker
  • 2 eetlepels citroensap 
  • 75 gram granaatappelpitjes

Bereiden:

  1. Rooster de amandelen in een droge, hete koekenpan. Hak ze fijn en houd apart. Roer de maizena glad met een scheutje melk. Breng de rest van de melk met de suiker aan de kook. Voeg, als de melk bijna kookt, het maizenamengsel toe en kook al roerend circa 2 minuten.
  2. Schep 1 eetlepel siroop, de helft van de amandelen en een snuf kaneel erdoor. Giet de pudding in de glazen, dek af met folie en laat circa 2 uur opstijven in de koelkast.
  3. Verwarm voor de saus 100 ml water met de basterdsuiker, het citroensap en de overige siroop. Roer goed tot de suiker is opgelost en de saus is ingedikt. Giet de saus voor het serveren over de pudding en bestrooi met de rest van de amandelen en granaatappelpitjes.

Bereidingstip:

Voeg in plaats van siroop wat rozen- of oranjebloesemwater toe aan dit recept.

Vervang de granaatappelpitjes in deze amandelpudding ook eens door pistachenoten.

Benodigdheden:

  • 4 glazen of
  • 4 coupes
  • vershoudfolie

Aardbeispiesjes met vijgen en krokante parmaham


TIP:

De vijgen kan je natuurlijk ook vervangen door een ander stukje fruit. Bijvoorbeeld meloen of ananas. 

Ingrediënten voor 6 stuks

  • 200 gram aardbeien 
  • 1 scheutje balsamicoazijn
  • 2 eetlepels olijfolie
  • 3 vijgen
  • 1 scheutje sherry of
  • 1 scheutje port
  • 4 plakken parmaham
  • 12 basilicumblaadjes

Bereiden:

  1. Schep de aardbeien om met de balsamicoazijn en 1 eetlepel olie.
  2. Snijd de vijgen in kwarten en bedruppel ze met sherry of port.
  3. Bak in een koekenpan de parmaham in een eetlepel olie om en om knapperig.
  4. Laat uitlekken op keukenpapier en breek in stukken.
  5. Steek de stukjes ham om en om met de aardbeien, vijgen en basilicumblaadjes aan de satéprikkers.
  6. Leg ze op een schaal en maal er wat peper over.

Benodigdheden:

  • 6 satéprikkers

Frozen pistache-tiramisu


Ingrediënten voor 6 personen

  • 60 gram ongezouten pistachenoten (gepeld)
  • 40 gram suiker
  • 1 theelepel zonnebloemolie
  • 250 milliliter slagroom
  • 250 gram mascarpone
  • 2 theelepels poedersuiker
  • 1 pak lange vinger
  • likeur of
  • koffie of 
  • chocolademelk
  • 10 gram extra pure chocolade (geraspt)
  • 1 theelepel cacaopoeder

Bereiden:

  1. Verwarm de oven voor op 150ºC. Spreid de pistachenoten uit over de bakplaat en rooster circa 10 minuten in de oven. Laat afkoelen tot lauwwarm. Houd een paar nootjes apart.
  2. Maal de rest van de nootjes met de suiker en een snufje zout tot een fijne, smeuïge pasta. Voeg een paar druppels tot 1 theelepel olie toe om de pasta eventueel iets smeuïger te maken. Klop de pistachepasta met de room en mascarpone in een grote kom door elkaar. Proef en breng op smaak met poedersuiker.
  3. Bekleed de cakevorm met folie. Giet een laagje likeur in een diep bord en doop hierin één voor één de lange vingers. Bekleed de bodem van de vorm met een laag lange vingers en giet de helft van de pistacheroom erop. Leg hierop weer een laag lange vingers met likeur en een paar eetlepels chocoladerasp. Verdeel de rest van de pistacheroom erover en dek af met folie. Laat de tiramisu minimaal 4 uur opstijven in de diepvries.
  4. Keer de vorm om op een schaal en garneer met de overige fijngehakte pistachenootjes en de overige chocoladerasp. Bestuif met een beetje cacao.

Benodigdheden:

  • bakplaat met bakpapier
  • cakevorm (van 1 l)
  • vershoudfolie

Ananas-tarte Tatin met kokosijs


Ingrediënten voor 4 personen

 

  • 4 eetlepels bruine basterdsuiker
  • 20 gram boter
  • 1 verse ananas 
  • 1 rol diepvriesbladerdeeg (ontdooid)
  • 200 milliliter roomijs
  • 50 milliliter kokosmelk 

Bereiden

  1. Smelt de suiker met 3 eetlepels water en de boter in een pannetje op een lage stand, tot de suiker is gesmolten. Giet de karamel in de ingevette taartvorm.
  2. Verwarm de oven voor op 210ºC. Schil de ananas, verwijder de harde kern en snijd in ringen van circa 2 cm dik. Leg 1 ananasring in het midden van de taartvorm. Snijd de rest van de plakjes doormidden en leg in een waaierpatroon in de vorm.
  3. Prik met een vork gaatjes in het bladerdeeg en leg de lap deeg over de ananas heen. Duw de randen iets naar beneden in de taartvorm. Bak de taart in de oven in circa 20 minuten goudbruin.
  4. Meng intussen het ijs met de kokosmelk en roer door tot het goed gemengd is. Zet in de diepvries tot de taart klaar is. Neem de taart uit de oven. Leg een groot bord op de taartvorm en keer de vorm om, zodat de taart op het bord ligt. Pas op voor de druipende karamel. Snijd de taart in punten en serveer met een bolletje ijs.

Benodigdheden:

  • taartvorm (24 cm ø)

Bron: boodschappen.nl